انسان، تنها در سايه ارتباط و اتصال با حق تعالي است که مي تواند به تکامل و تعالي دست پيدا کند. برپايه اين نگاه ، ماه رمضان، فرصتي استثنايي براي تقرب به خداست؛ زيرا شبي که از هزار ماه بهتر و با فضيلت تر است، در ماه رمضان قرار دارد.

به بيان ديگر، شب قدر، شب اتصال مُلک وملکوت وزمين وآسمان است و براي انسان ها فرصت برطرف کردن کاستي ها وزدودن زنگارها وتصحيح عيب هاست. براي آسمانيان هم ،شب ثبت وضبط مقدرات وتجلي ربوبيت حق تعالي است.

جمله «رحمة من ربک» درآيه شريفه 6سوره دخان که درتوصيف شب قدراست، علت اصلي نزول قرآن ، رسالت پيامبراکرم (ص) و شب قدر را بيان مي کند و مي فرمايد: «همه اين ها به خاطر رحمتي است از سوي پروردگارت» ،زيرا رحمت بيکران و ربوبيت او ايجاب مي کند که بندگان را به حال خود رها نکند و برنامه و راهنما براي تعالي و تکامل آن ها بفرستد.

از اين نکته ارتباط شب قدر با قرآن کريم روشن مي شود؛ زيرا سرنوشت انسان ها با محتواي اين کتاب آسماني پيوند دارد و تعالي حيات مادي و معنوي جامعه به آن وابسته است.

مراد از قدر ،تقدير و اندازه‌گيري است ، پس شب قدر شب اندازه‌گيري است ، خداي تعالي در اين شب رويدادهاي يک سال يعني از آن شب تا شب قدر سال آينده را تقدير مي‌کند و زندگي ، مرگ ، رزق ، سعادت ، شقاوت و اموري ديگر از اين قبيل را مقدر مي‌کند ، آيه سوره دخان هم که در وصف شب قدر است بر اين معنا دلالت دارد :« فيها يفرق کل امر حکيم *امرا من عندنا انا کنا مرسلين *رحمة من ربک؛در آن [شب] هر [گونه] کارى [به نحوى] استوار فيصله مى‌يابد (۴)[اين] کارى است [که] از جانب ما [صورت مى‌گيرد] ما فرستنده [پيامبران] بوديم (۵)[و اين] رحمتى از پروردگار توست (۶)»،

چون فرق ، به معناي جدا سازي و مشخص کردن دو چيز از يکديگر است ، و فرق هر امر حکيم جز اين معنا ندارد که آن امر و آن واقعه‌اي را که بايد رخ دهد با تقدير و اندازه گيري مشخص کنند .اين تقدير بانزول فرشتگان وروح به زمين و ورودشان بروليّ دوران، امام زمان (عج)انجام مي شود.

ممکن است اين سوال مطرح شود که مگرانسان ها مختار نيستند که به دست خود سرنوشتشان را رقم زنند، پس چه نيازي به شب قدر هست؟ و چرا بايد سرنوشت يک ساله انسان در آن شب رقم بخورد؟ چرا خداوند در قرآن کريم از چنين شبي ياد کرده و عظمت آن را به انسان ها متذکر شده است؛ خداوندي که همه هستي را آفريده و مقدرات آن ها را معين کرده است، «الذي خلق فسوي والذي قدرفهدي» در پاسخ بايد گفت، شب قدر که شب مقدرات است، هيچ منافاتي با اختيار انسان ندارد. چنان که علم خداوند به افعال و عملکرد انسان هيچ گاه نافي آزادي و اختيار نيست، زيرا تقدير الهي که به وسيله فرشتگان انجام مي شود، بر طبق شايستگي ها و لياقت هاي افراد و ميزان ايمان و تقوا و پاکي نيت و اعمال آن ها صورت مي گيرد. به اين معنا که براي هر کس، آن چيزي مقدر مي شود که لايق آن است و زمينه هاي آن از ناحيه خود او فراهم شده است.

اما اين که چه نيازي به چنين شبي هست و چرا بايد در آن شب سرنوشت يک ساله آدميان رقم بخورد، پاسخ اين است که خداوند «رب العالمين» است و پروردگارِ مدبر و مربّي انسان هاست. ازاين رو قرآن را به عنوان کتاب هدايت براي انسان در شب قدر نازل کرده است و چون انسان برخلاف ساير موجودات در سعادت و شقاوت خود نقش و مسئوليت دارد، اين شب را به عنوان فرصتي استثنايي دراختيار او قرار داده تا ره صدساله را يک شبه بپيمايد و با يک شب عبادت و شب زنده داري، فضيلت هزار ماه عبادت (بيش از۸۰ سال) را دريابد و فاصله خود با معبود و پروردگار مهربان و يکتا را کمتر کند. در حقيقت، شب قدر شب عروج و معراج انسان‌هايي است که از خواب غفلت بيدار مي شوند و مي خواهند گام در راه بندگي بگذارند و در وجود بي انتهاي او فاني و به لقاي او نائل شوند. بنابراين «قدر» فرصت اتصال و انقطاع الي ا... است که از معدن رحمت و لطف خداوند بر بندگان ارزاني شده است.

منظور از برتر بودن شب قدر از هزار ماه آن گونه که مفسران تفسير کرده‌اند، برتر بودنش از حيث فضيلت عبادت است و معنا و مفهوم متناسب با هدف متعالي قرآن هم همين معناست، چون همه عنايت قرآن به اين است که مردم را به خدا نزديک و به وسيله عبادت زنده کند ، و زنده‌داري آن شب همراه با عبادت از عبادت هزار ماه برتر است . ممکن است همين معنا از آيه 3سوره دخان نيز استفاده شود ، چون خداوند در آن آيه، شب قدر را پر برکت مي خواندو مي‌فرمايد :« انا انزلناه في ليلة مبارکه ؛ ما قرآن را در شبي پربرکت نازل کرديم.» در کتاب کافي به سند خود از فضيل ، زراره و محمد بن مسلم از حمران روايت کرده است که از امام محمد باقر (ع) از معناي آيه «انا انزلناه في ليلة مبارکه» سؤال شد ، حضرت فرمود: بله شب قدر که همه ساله در ماه رمضان در دهه آخرش تجديد مي‌شود ،شبي است که قرآن جز در آن شب نازل نشده و آن شبي است که خداي تعالي در باره‌اش فرموده است: «فيها يفرق کل امر حکيم.» آن گاه فرمود : در آن شب هر حادثه‌اي که بايد در طول آن سال واقع شود تقدير مي‌شود ، چه خير و چه شر ، چه طاعت و چه معصيت ، چه فرزندي که قرار است متولد شود يا اجلي که بناست فرا رسد و يا رزقي که قرار است ( تنگ يا وسيع ) برسد ، پس آن چه در اين شب مقدر شود ، و قضايش رانده شود، قضايي است حتمي، ولي در عين حال مشيت خداي تعالي در آن ها محفوظ است.

حمران مي‌گويد : پرسيدم منظور خداي تعالي از اينکه فرمود شب قدر بهتر است از هزار ماه چيست ؟ فرمود: عمل صالح از نماز و زکات و انواع خيرات در آن شب بهتر است از همان اعمال در هزار ماهي که در آن شب قدر نباشد و اگر خداي تعالي جزاي اعمال خير مؤمنان را مضاعف نمي‌کرد ، مؤمنان به جايي نمي‌رسيدند ، ولي خدا پاداش حسنات آن ها را چندين برابر مي‌کند .

شب قدرشب عنايت ولطف خدا به بندگان است. پس بايد قدرآن را دانست وفرصت کناررفتن حجاب هاي دروني وبيروني را براي کسب فيض ورحمت الهي غنيمت شمرد. زيرا دراين شب ازعذاب وغضب ،خبري نيست وسراسرصلح وسلامتي است .قرآن کريم دراين باره مي فرمايد :«سلام هي حتي مطلع الفجر» .به نوشته مفردات راغب، کلمه سلام و سلامت به معناي عاري بودن از آفات ظاهري و باطني است . علامه طباطبايي پس از نقل ديدگاه راغب درتبيين اين آيه شريفه مي نويسد: بنابراين، جمله «سلام هي» اشاره به اين است که عنايت الهي تعلق گرفته است به اين که رحمتش شامل همه آن بندگاني بشود که به سوي او روي مي‌آورند ، و نيز به اين که در شب قدر باب نقمت و عذابش بسته باشد ، به اين معنا که عذابي جديد نفرستد. لازمه اين معنا آن است که طبعا در آن شب کيد شيطانها هم مؤثر واقع نشود ، همچنان که در بعضي از روايات هم به اين معنا اشاره شده است .

رهبر معظم انقلاب اسلامي نيز درتوصيفي از شب قدر،آن را شب تضرع وتقرب مي شمارند و مي فرمايند: «امروز که خداي متعال اجازه داده است که شما زاري، تضرع و گريه کنيد، دست ارادت به سوي او دراز کنيد، اظهار محبت کنيد، اشک صفا و محبت را از دل گرم خودتان به چشم هاي خودتان جاري کنيد، اين فرصت را مغتنم بشماريد؛ والا روزي هست که خداي متعال به مجرمين بفرمايد:« لَا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ »، برويد، زاري و تضرع نکنيد، فايده اي ندارد؛ « إِنَّکُم مِّنَّا لَا تُنصَرُونَ »(مومنون/65)، اين فرصت، فرصت زندگي و حيات است که براي بازگشت به خدا در اختيار من و شماست؛ و بهترين فرصت ها ايامي از سال است، که از جمله آن ها ماه مبارک رمضان است و در ميان ماه مبارک رمضان، شب قدر؛ شب قدر هم در ميان اين سه شب است .»